Yerel Yönetim Birimi Olarak İl Özel İdareleri: Seçim Beyannameleri Üzerinden İçerik Analizi

Abstract

Türk idari yapısı, merkezden ve yerinden yönetim olmak üzere iki unsur üzerine şekillenmiştir. Merkezden yönetim başkent ve taşra teşkilatı olarak, yerinden yönetimler ise yer ve hizmet şeklinde ikiye ayrılmaktadır. Yer yönünden yerinden (Yerel) yönetimler, kamusal nitelikteki yerel ve müşterek ihtiyaçların temin edilerek bölgedeki halka ulaştırılmasından sorumlu, halka en yakın kamu kuruluşlarıdır. 1982 Anayasa’sına göre yerel yönetimler belediyeler, il özel idareleri ve köylerdir. Çalışmanın konusunu hizmet alanının genişliği ve fonksiyonel anlamda birçok kamusal hizmetin halka ulaştırılmasında önemli roller üstlenen il özel idareleri oluşturmaktadır. Türkiye’de 30 büyükşehir dışındaki illerde faaliyet gösteren il özel idareleri, yerel kamu hizmetlerini yürütmekte ve karar alma organları yerel seçimlerle belirlenmektedir. Siyasi partilerin seçim beyannamelerinde il özel idarelerine yönelik politika ve görüşlere yer vermesi, yerel yönetim anlayışı açısından önemlidir. Bu çalışmada yerel yönetim kavramı, il özel idarelerinin tarihçesi, görev ve yetkileri, teşkilat yapısı, karşılaştıkları sorun alanları ile 6360 sayılı Kanun’un il özel idareleri üzerine etkileri incelenmektedir. Ayrıca 2014, 2019 ve 2024 yerel seçimlerinde AK Parti, CHP, MHP ve HDP/DEM Partilerinin seçim beyannamelerinde il özel idarelerine dair söylem ve politikaları değerlendirilmektedir. Çalışma, partilerin beyannamelerinde il özel idarelerine belediyelere kıyasla ne kadar yer verdiklerini ve bu kurumlara yönelik görüş, öneri ve politika geliştirme çabalarını analiz etmektedir. Ayrıca il özel idarelerinin yerel yönetimdeki konumu ve seçim süreçlerinde siyasi partiler ile adaylar tarafından nasıl değerlendirildiği ortaya konmaktadır. Sonuç olarak literatür taramasıyla ilgili parti ve yıllarda içerik analizine dayalı olarak Türkiye’de zikredilen partilerin seçim beyannameleri incelendiğinde il özel idarelerinin siyasi partiler tarafından belediyeler gibi çokça dikkate alınmadığı ve seçimlerin kazanılmasına dayalı program ve politika yürütülmediği söylenebilir. Özellikle 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanunla alan bakımından sınırlandırılan il özel idarelerinin nüfus artışı dikkate alındığında önümüzdeki dönemde yasal değişiklik olmadığı takdirde daha da alan, güç ve önem kaybedeceği ileri sürülebilir.