Metabolik sendrom ve sigara ilişkisi: Olgu kontrol çalışması

Abstract

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi Aile Hekimliği Sigara Bırakma polikliniğine başvuran 18–70 yaş aralığındaki bireylerde sigara kullanımının metabolik sendrom ile ilişkisini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif olgu-kontrol çalışması, Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi Aile Hekimliği ve Sigara Bırakma Polikliniğine başvuran 229 sigara içen ve 295 sigara içmeyen bireyin verileri incelenerek yapıldı. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, klinik ölçümleri, biyokimyasal değerleri ve sigara kullanım bilgileri toplandı. Veri analizleri, IBM SPSS Statistics for Windows sürüm 26.0 paket programı kullanılarak gerçekleştirildi. Tüm testlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 kabul edildi. Bulgular: Çalışmamızda metabolik sendrom prevalansı %26,71 (n=140) olarak bulundu. Metabolik sendrom prevalansı sigara içenlerde %34,5 (n=79), içmeyenlerde %20,7 (n=61) olarak tespit edildi. Sigara içenlerde metabolik sendrom prevalansı daha yüksek bulundu (p<0,001). Sigara içenlerde fizyolojik ve antropometrik karşılaştırmalarda sistolik kan basıncı, boy ve bel çevresi daha yüksek saptandı (p<0,05). Laboratuvar bulgularında, HDL düzeyi sigara içmeyenlerde daha yüksek; trigliserid düzeyi ise sigara içenlerde daha yüksek bulundu (p<0,05). Sigara içenlerde hem vücut kitle indeksine hem de bel çevresine göre hesaplanan MetsCalc Z skorları ve Plazma aterojenite indeksi (PAI) daha yüksekti (p<0,001). PAI risk sınıflamasında sigara içenlerde yüksek risk oranı (%32,3), sigara içmeyenlerden (%14,9) anlamlı olarak fazlaydı (p<0,001). Sigara içen grupta erkeklerin total kolesterol, bel çevresi ve PAI değerleri daha yüksek; kadınların HDL düzeyi daha fazlaydı (p<0,05). Ağır içicilerde sistolik/diyastolik tansiyon, bel çevresi, VKİ, AKŞ, LDL, total kolesterol, trigliserid, PAI, Metscalc Z skorları ve Fagerström nikotin bağımlılık puanları daha yüksek; HDL ve satürasyon daha düşüktü (p<0,05). Metabolik sendrom ve yüksek PAI riski ağır sigara içicilerde anlamlı şekilde artmış olarak tespit edildi (p=0,022; p=0,003). Sonuç: Çalışmamızda sigara içen bireylerde metabolik sendrom, plazma aterojenite indeksi, bel çevresi ve trigliserid düzeyleri daha yüksek; HDL düzeyleri daha düşük olarak tespit edildi. Ayrıca ağır içicilik düzeyiyle birlikte metabolik risklerde belirgin bir artış gözlendi. Elde edilen bulgular sigara kullanımının metabolik sağlık üzerinde önemli bir yük oluşturduğunu ve bu bireylerde erken dönem metabolik risk değerlendirmelerinin önem arz ettiğini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Sigara, Metabolik Sendrom, Plazma aterojenite indeksi, MetSCalc, Z Skoru, Fagerström

Objective: This study aimed to evaluate the association between smoking and metabolic syndrome among individuals aged 18–70 who applied to the Smoking Cessation Clinic of Afyonkarahisar Health Sciences University, Department of Family Medicine. Materials and Methods: This retrospective case-control study included data from 229 smokers and 295 non-smokers. Sociodemographic characteristics, clinical measurements, biochemical parameters, and smoking-related information were collected. Statistical analyses were conducted using IBM SPSS Statistics for Windows, version 26.0, with a significance level set at p<0.05. Results: The overall prevalence of metabolic syndrome was 26.71% (n=140), and it was significantly higher in smokers (34.5%) compared to non-smokers (20.7%) (p<0.001). Systolic blood pressure, height, and waist circumference were significantly higher in the smoking group (p<0.05). While HDL levels were higher in non-smokers, triglyceride levels were higher in smokers (p<0.05). Smokers also showed higher MetsCalc Z-scores (based on BMI and waist circumference) and atherogenic index of plasma (AIP) values (p<0.001). The proportion of individuals with high AIP risk was greater in smokers (32.3%) than in non-smokers (14.9%) (p<0.001). Among smokers, males had higher total cholesterol, waist circumference, and AIP values, whereas females had higher HDL levels (p<0.05). Heavy smokers exhibited significantly higher systolic/diastolic blood pressure, waist circumference, BMI, fasting glucose, LDL, total cholesterol, triglycerides, AIP, MetsCalc Z-scores, and FTND scores, while their HDL and oxygen saturation were lower (p<0.05). Both metabolic syndrome prevalence and high AIP risk were significantly increased in heavy smokers (p=0.022; p=0.003). Conclusion: In this study, smokers had higher levels of metabolic syndrome, AIP, waist circumference, and triglycerides, along with lower HDL levels. Additionally, heavy smoking was associated with a marked increase in metabolic risk. These findings suggest that smoking poses a significant burden on metabolic health and highlight the importance of early metabolic risk assessment in this population. Keywords: Smoking, Metabolic Syndrome, Atherogenic Index of Plasma, MetSCalc, Z-Score, Fagerström