Tip 2 diyabetli hastalarda diyabetik retinopati farkındalığı ve ilişkili faktörler

Abstract

Amaç: Diyabetik retinopati (DRP), diyabetin yol açtığı ciddi sağlık sorunları arasında yer alan ve anjiyopati ile nöropati gibi komplikasyonlarla ilişkili kronik bir komplikasyondur. Bu çalışmada, Afyonkarahisar ilindeki aile sağlığı merkezlerinde (ASM) tip 2 diyabetes mellitus (DM) tanılı hastaların DRP konusunda farkındalık düzeylerini değerlendirmek, DRP sıklığını ve ilişkili faktörleri araştırmak, DRP farkındalığının artırılması ve erken teşhis edilmesinin önemine dikkat çekmek istedik. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı olan bu çalışmamıza Şubat- Ekim 2024 tarihleri arasında Afyonkarahisar ilinde yer alan düşük, orta ve yüksek sosyoekonomik seviyedeki dokuz adet ASM'ye kayıtlı tip 2 DM'li hastalar dahil edilmiştir. Dahil edilme kriterlerini sağlayan katılımcıların sözlü ve yazılı onamları alındıktan sonra sosyodemografik özelliklerini, komorbiditelerini, klinik ve laboratuvar verilerini ve DRP farkındalıklarını sorguladığımız literatür eşliğinde hazırladığımız soruları içeren veri toplama formu araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmış; antropometrik ölçümleri ve tansiyon ölçümleri yapılmıştır. Göz muayeneleri ikinci basamak sağlık kuruluşunda göz hekimi tarafından yapılmıştır. Verilerin analizleri IBM® SPSS® 26 yazılımı kullanılmış, tanımlayıcı analizlerin yanında t- testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis testi, Shapiro-Wilk testi uygulanmış, p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamıza 244 tip 2 DM hastası alınmış ancak göz muayenesini kabul eden 214 hasta ile devam edilmiş ve çalışma tamamlanmıştır. DRP görülme sıklığı %29 saptanmıştır. HbA1c ortalaması yüksek olan, glisemik kontrolü sağlayamayan, DM süresi fazla olan hastalarda DRP sıklığı istatiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Tedavi şekilleri, diastolik kan basıncı ortalaması, kalça çevresi, bel çevresi ile DRP sıklığı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmiştir (p<0,05). Hastaların diyabet hastalığına bağlı görmelerinin etkilenebileceğiyle ilgili bilgi ve farkındalıklarının az olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Diyabetik retinopati, diyabetin ciddi ve erken evrelerde belirti vermeyen bir komplikasyonudur, tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilir. Çalışmamızda, DRP sıklığının %29 olduğu ve hastaların DRP konusundaki bilgi ve farkındalık seviyelerinin düşük olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, sağlık profesyonelleri ve toplumun diyabetik retinopati konusunda bilinçlendirilmesi gerektiğini, özellikle aile hekimlerinin bu konuda daha aktif rol almasının önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, Diyabetik retinopati, Diyabet komplikasyonları, Farkındalık, Glisemik Kontrol, Koruyucu Hekimlik

Objective: Diabetic retinopathy (DRP) is a chronic complication that is part of the serious health problems caused by diabetes and is associated with complications such as angiopathy and neuropathy. In this study, we aimed to assess the level of awareness of DRP among patients diagnosed with type 2 diabetes mellitus (DM) at family health centers (FHCs) in Afyonkarahisar province, investigate the prevalence of DRP and its related factors, and highlight the importance of increasing awareness and early diagnosis of DRP. Materials and Methods: This cross-sectional and descriptive study included patients with type 2 diabetes mellitus (DM) registered at nine family health centers (FHCs) in Afyonkarahisar province, representing low, middle, and high socioeconomic levels, between February and October 2024. After obtaining verbal and written consent from participants who met the inclusion criteria, a data collection form containing questions prepared in line with the literature, which inquired about sociodemographic characteristics, comorbidities, clinical and laboratory data, and DRP awareness, was administered by the researcher using face-to-face interviews. Anthropometric measurements and blood pressure readings were also taken. Eye examinations were conducted by an ophthalmologist at a secondary healthcare facility. Data analysis was performed using IBM® SPSS® 26 software, and in addition to descriptive analyses, t-tests, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis test, and Shapiro-Wilk test were applied. A p-value of <0.05 was considered statistically significant. Results: A total of 244 patients with type 2 DM were included in our study, but the study continued with 214 patients who accepted the eye examination, and the study was completed. The prevalence of DRP was found to be 29%. DRP prevalence was statistically significantly higher in patients with higher average HbA1c, poor glycemic control, and longer duration of diabetes (p<0.05). A statistically significant difference was found between treatment types, average diastolic blood pressure, hip circumference, waist circumference, and DRP prevalence (p<0.05). It was determined that patients had limited knowledge and awareness regarding the potential impact of diabetes on their vision. Conclusion: Diabetic retinopathy is a serious complication of diabetes that does not show symptoms in the early stages and can lead to permanent vision loss if left untreated. In our study, the prevalence of DRP was found to be 29%, and patients' knowledge and awareness of DRP were found to be low. These findings highlight the need for increased awareness of diabetic retinopathy among healthcare professionals and the general public, emphasizing the importance of family physicians taking a more active role in this regard. Key words: Awareness, Diabetic Retinopathy, Diabetes Complications, Family Practice, Glycemic Control, Preventive Medicine