15-49 yaş kadınlarda sağlık okuryazarlığı ve kontrasepsiyon tercihlerinde etkili olan faktörlerin belirlenmesi

Abstract

Amaç: Bu çalışmanın amacı aile sağlığı merkezine başvuran 15-49 yaş evli kadınların sağlık okuryazarlık düzeyini, kontrasepsiyon tercihlerini ve kontrasepsiyon tercihlerine etki eden faktörleri belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tanımlayıcı nitelikte olan bu çalışma Ocak-Mart 2022 tarihleri arasında toplam 450 kadın ile yürütüldü. Veri toplama aracı olarak sosyodemografik, obstetrik, aile planlaması özelliklerine ilişkin sorular ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) kullanıldı. İstatistiksel analiz için SPSS 20 paket programı kullanıldı ve p<0,05 anlamlı kabul edildi. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 36,6±7,2 olup, %44,9'u ilkokul mezunu, %80,4'ü ev hanımı, %66,9'u çalışmamaktadır. Katılımcıların sağlık okuryazarlığının ortalama genel index puanı 24,61±8,03 olup, bu değer yetersiz sağlık okuryazarlığı düzeyine karşılık gelmektedir. Yapılan kategorik değerlendirmede katılımcıların %49,3'ü yetersiz, %37,6'sı sorunlu-sınırlı, %12,4'ü yeterli ve %0,7'si mükemmel seviyede sağlık okuryazarlık düzeyine sahip olduğu tespit edildi. Katılımcıların sağlık okuryazarlık düzeyleri sosyodemografik değişkenlerle karşılaştırıldığında, 45 yaş üzeri, ilkokul mezunu, ev hanımı, gelir düzeyi 4250 Tl (asgari ücret) ve altı olan, çalışmayan, sosyal güvencesi olmayanlarda sağlık okuryazarlığı daha düşük saptandı (p<0,05). Katılımcılar %58,7 ile modern yöntem kullanmakta, tüm yöntemler içinde en sık %43,4 ile geri çekmeyi tercih etmektedir. Katılımcıların modern-geleneksel yöntem tercihleri sosyodemografik değişkenlerle karşılaştırıldığında, sosyal güvencesi olan, üç doğum yapan, yaşayan çocuk sayısı iki ve üç olan, çocuk istemi olmayan, aile planlaması danışmanlığı alan, eşi ilkokul mezunu olan katılımcıların modern yöntemi daha çok tercih ettiği saptandı (p<0,05). Çalışmamızda modern ve geleneksel aile planlaması yöntem tercihi ve aile planlaması yöntemleri ile sağlık okuryazarlığı karşılaştırıldığında istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). Sonuç: 15-49 yaş kadınların sağlık okuryazarlığının yetersiz olduğu saptandı. Kadınların çocuk istemi olmamasına rağmen tüm yöntemler içinde geri çekme kullananların daha fazla olduğu saptandı. Kadın sağlığında istenen hedeflere ulaşmak için kadınlarda sağlık okuryazarlığının arttırılmasına ve modern aile planlaması yöntemlerinin teşvik edilmesine öncelik ve önem verilmelidir. İlk temas ve erişim fırsatları açısından oldukça önemli yere sahip olan birinci basamakta, aile planlaması danışmanlık hizmetlerine ve sağlık eğitimine daha fazla önem verilmelidir. Anahtar kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Aile Planlaması, TSOY-32, Aile Sağlığı Merkezi

Objective: The aim of this study was to determine the health literacy level, contraception preferences, and factors affecting the contraception preferences of married women aged 15- 49 who applied to the family health center. Materials and Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted (in Afyon) between January and March 2022 with a total of 450 women. In the study, a questionnaire including socio-demographic, obstetric, family planning characteristics, and Turkish Health Literacy Scale-32 (TSOY-32) were applied as data collection tools. Data was analyzed statistically on SPSS 20 package program, and it was considered statistically significant (p<0.05). Results: The mean age of the participants was 36.6±7.2. Among the participants: 44.9% were primary school graduates, 80.4% were housewives, and 66.9% were unemployed. The mean general index score of the participants' health literacy is 24.61±8.03, which corresponds to an insufficient level of health literacy. It was determined that 49.3% of the participants were inadequate, 37.6% problematic-limited, 12.4% adequate, and 0.7% excellent at health literacy levels in the categorical evaluation. When the health literacy levels of the participants were compared with the sociodemographic variables, it was found that the health literacy was lower in those over 45 years old, primary school graduates, housewives, with an income level of 4250 TL (minimum wage) and below, unemployed and without social security (p<0.05). 58.7% of the participants use the modern method, and they prefer withdrawal with 43.4% among all methods. When the modern-traditional method preferences of the participants were compared with the sociodemographic variables, it was determined that the participants who had social security, had three births, had two or three living children, did not want children, had family planning counseling, and whose spouses were primary school graduates preferred the modern method more (p< 0.05). In the study, when the preference for modern and traditional family planning methods and family planning methods and health literacy were compared there was no statistically significant difference (p>0.05). Conclusion: It was determined that the health literacy of women aged 15-49 was insufficient. Although women did not want to have children, it was determined that among all methods, the withdrawal method was used more commonly. In order to achieve the desired goals in women's health, priority and importance should be given to increasing health literacy in women and promoting modern family planning methods. In primary care, which has a very important place in terms of first contact and access opportunities, more importance should be given to family planning counseling services and health education. Key words: Health Literacy, Family Planning, TSOY-32, Family Health Center