Ebeveynlerin çocukluk çağı aşıları hakkında görüşleri ve aşı karşıtlığı nedenlerinin değerlendirilmesi

Abstract

Amaç: Bu araştırma, Afyonkarahisar'daki Aile Sağlığı Merkezlerine başvuran 0-4 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerin çocukluk çağı aşılarına yönelik düşüncelerini ve aşı kararsızlığına neden olan temel etkenleri belirlemek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Temmuz-Ekim 2024'te, farklı sosyodemografik yapıya sahip 9 ASM'de 351 ebeveynle yürütülen tanımlayıcı ve kesitsel tipteki çalışmada, anket formu ve Aşı Karşıtlığı Ölçeği yüz yüze uygulanmıştır. Veriler SPSS 26 ile analiz edilmiştir (p<0,05). Bulgular: Katılımcıların %81,2'si annelerden oluşmakta, ortalama çocuk sayısı 2,02±1,02'dir. Ebeveynlerin %36,8'i aşılar hakkında yeterli bilgiye sahip olduğunu belirtirken, %50,1'i sınırlı, %13,1'i ise hiç bilgi sahibi olmadığını ifade etmiştir. En sık bilgi kaynağı sağlık kuruluşları olurken (%76,9), sosyal medya da önemli bir yer tutmuştur (%34,2). Bilgi düzeyi arttıkça aşı karşıtlığı puanlarının azaldığı, sağlık çalışanı ebeveynlerin tutumlarının daha olumlu olduğu görülmüştür (p<0,001). Eğitim seviyesi arttıkça "aşı tereddüdünün meşrulaştırılması" azalmakta, ancak yüksek eğitimli annelerde aşı güvenliğine dair şüphelerin arttığı gözlenmektedir (p=0,03). Şehir merkezinde yaşayan ebeveynlerin aşıya daha olumlu yaklaştığı belirlenmiştir (p<0,05). Aşı yaptırma oranı %94,6 gibi yüksek bir düzeyde olup, aşı yaptırmayan (%4,3) veya eksik yaptıran (%1,1) ebeveynlerin en yaygın gerekçeleri aşıların gereksiz olduğunu düşünmeleri ve yan etki kaygısıdır. Ücretli aşı yaptırma oranı %19,1 olup, bu grupta en sık tercih edilen rotavirüs aşısıdır (%89,6). Sonuç: Ebeveynlerin çoğu çocukluk çağı aşılarının yararına inanmaktadır. Aşı karşıtlığı düşüktür; alternatif yöntemlere yönelim sınırlıdır. Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, Aşılama, Aşı kararsızlığı, Aşı reddi, Koruyucu hekimlik

Objective: This study aimed to examine the opinions of parents with children aged 0–4 years who applied to Family Health Centers in Afyonkarahisar regarding childhood vaccinations, and to identify the main factors contributing to vaccine hesitancy. Materials and Methods: A descriptive, cross-sectional study was conducted between July and October 2024 with 351 parents from nine centers of varied sociodemographic background. A questionnaire and the Vaccine Opposition Scale were administered face-to-face. Data were analyzed using SPSS 26 (p<0.05). Results: Of the participants, 81.2% were mothers, with an average of 2.02±1.02 children. While 36.8% had sufficient vaccine knowledge, 50.1% reported limited, and 13.1% no knowledge. Health institutions (76.9%) and social media (34.2%) were key information sources. Higher knowledge levels were linked to lower vaccine opposition scores (p<0.001). Health workers had more positive attitudes (p<0.001). As education increased, justification of vaccine hesitancy decreased, though highly educated mothers showed more safety concerns (p=0.03). Urban residents held more positive views (p<0.05). Vaccination rates were high (94.6%), while non-vaccination reasons included perceived lack of need and side effect concerns. Paid vaccines were chosen by 19.1%, with rotavirus being the most common (89.6%). Conclusion: The majority of parents believe in the benefits of childhood vaccinations. Vaccine opposition is low, and the tendency to seek alternative methods remains limited. Keywords: Family medicine, Vaccination Hesitancy, Vaccination Refusal, Vaccination, Preventive Medicine