Acil servise baş dönmesi ile gelen hastalarda periferik ve santral vertigo ayrımında tanısal parametrelerin değerlendirilmesi

Abstract

Giriş ve Amaç: Çalışmamızın amacı acil servise baş dönmesi şikâyeti ile başvuran hastalarda yatak başı testler olan HINTS testini, STANDING algoritmasını, ABCD2 skorunu ve TriAGe+ skorunu, rutin hemogram ve biyokimya testlerini kullanarak periferik ve santral vertigonun ayrımını yapabilmektir. Gereç ve Yöntem: Prospektif-gözlemsel-kesitsel olan çalışma, 24.06.2024 - 24.04.2025 tarihleri arasında Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi Acil Tıp Anabilim Dalı, Yetişkin Acil Serviste yapıldı. Acil servise baş dönmesi şikâyetiyle başvuran, çalışmaya katılmaya onam veren,18 yaş üzeri hastalar çalışmaya dâhil edildi. Hastaların demografik verileri, geliş şikâyetleri, özgeçmişleri, yatak başı testleri ve skorlamaları, nörolojik muayene bulguları, vital bulguları, laboratuvar bulgularına ait verileri oluşturduğumuz forma kaydedildi. İstatiksel analizde tanımlayıcı istatistiklerin yanısıra grup karşılaştırmalarında Ki kare, t testi ve Mann Whitney U testleri kullanıldı. P<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya alınan 101 hastanın 78 tanesi (%77,2) periferik vertigo, 23 tanesi (%22,8) santral vertigo olarak tespit edildi. Hastaların yaş ortalaması 56,87±17,22 olarak tespit edildi. Santral vertigosu olan hastaların yaş ortalaması 69,79±9,89, periferik vertigosu olan hastaların ise 52,84±17,07 olarak bulundu. Santral ve periferik vertigo arasında yaş açısından anlamlı fark saptandı (p<0,001). Hastalarda beyin tümörü (p=0,033), diyabetes mellitus (DM) (p=0,001) ve atriyal fibrilasyon (AF) (p=0,016) öykülerinin olması santral vertigo açısından anlamlı bulundu. SVO öyküsünün olması ise sınırda anlamlı idi (p=0,059). Alkol kullanımı periferik vertigosu olan hastaların %18,2'inde görülürken santral vertigosu olan hastaların %4,2'sinde görüldü (p=0,036). Santral vertigosu olan hastalarda periferik vertigosu olan hastalara göre anlamlı oranda fasiyal asimetri (p=<0,001), denge kaybı (p=<0,001) ve kuvvet kaybı (p=<0,001) mevcuttu. Yatak başı testlerde santral vertigolu hastalarımızda STANDING algoritmasının santral nedenleri gösterdiğini, HIT testinin negatif, skew testinin pozitif olduğunu, vertikal nistagmusun eşlik ettiğini tespit ettik. Rutin laboratuvar tetkiklerinden glikoz (p=0,010), C-Reaktif Protein (CRP) (p=0,002) ve glikoz/K+ oranı (p=0,002) da anlamlı derecede santral vertigo hastalarında daha yüksek saptandı. Albümin ise santral vertigo hastalarında, periferik vertigo hastalarına göre daha düşüktü (p=<0,001). Sonuç: Çalışmamız; ileri yaşın, SVO ve beyin tümörünün, DM, KAH, AF öykülerinin, alkol kullanımının, anormal nörolojik muayene bulgularının, ABCD2 skorunun, TriAGe+ skorunun, HINTS testinin ve STANDING algoritmasının, glikoz düzeyinin, CRP düzeyinin, albümin düzeyinin ve glikoz/K+ oranının santral ve periferik vertigonun ayrımında kullanılabilecek parametreler olduğunu gösterdi. Anahtar kelimeler: Periferik Vertigo, Santral Vertigo, HINTS Testi, ABCD2 Skoru, TriAGe+ Skoru, STANDING algoritması

Objective: The aim of our study was to differentiate between peripheral and central vertigo in patients presenting to the emergency department with dizziness using bedside tests such as HINTS test, STANDING algorithm, ABCD2 score, TriAGe+ score, routine hemogram and biochemistry tests. Material and Method: The prospective-observational-cross-sectional study was conducted between 24.06.2024 - 24.04.2025 at Afyonkarahisar University of Health Sciences, Department of Emergency Medicine, Adult Emergency Department. Patients over the age of 18 who presented to the emergency department with complaints of dizziness and gave consent to participate in the study were included in the study. Demographic data of the patients, complaints of presentation, medical history, bedside tests and scoring, neurologic examination findings, vital signs, laboratory findings were recorded on the form we created. In statistical analysis, in addition to descriptive statistics, Chi-square, t test and Mann Whitney U tests were used for group comparisons. P values below 0.05 were considered statistically significant. Results: Of the 101 patients included in the study, 78 (77.2%) were peripheral vertigo and 23 (22.8%) were central vertigo. The mean age of the patients was 56.87±17.22 years. The mean age of patients with central vertigo was 69.79±9.89 years and the mean age of patients with peripheral vertigo was 52.84±17.07 years. There was a statistically significant difference in age between central and peripheral vertigo (p<0.001). A history of brain tumor (p=0.033), diabetes mellitus (DM) (p=0.001) and atrial fibrillation (AF) (p=0.016) were significant for central vertigo. A history of CVO was borderline significant (p=0.059). Alcohol use was seen in 18.2% of patients with peripheral vertigo compared to 4.2% of patients with central vertigo (p=0.036). Facial asymmetry (p=<0.001), loss of balance (p=<0.001) and loss of strength (p=<0.001) were significantly more common in patients with central vertigo than in patients with peripheral vertigo. In bedside tests, we found that STANDING algorithm showed central causes, HIT test was negative, skew test was positive and vertical nystagmus was associated with central vertigo. Among routine laboratory tests, glucose (p=0.010), C-Reactive Protein (CRP) (p=0.002) and glucose/K+ ratio (p=0.002) were significantly higher in patients with central vertigo. Albumin was lower in patients with central vertigo than in patients with peripheral vertigo (p=<0.001). Conclusion: Our study showed that advanced age, history of CVO and brain tumor, DM, CAD, AF, alcohol use, abnormal neurological examination findings, ABCD2 score, TriAGe+ score, HINTS test and STANDING algorithm, glucose level, CRP level, albumin level and glucose/K+ ratio are parameters that can be used to differentiate central and peripheral vertigo. Keywords: Perıpheral Vertigo, Central Vertigo, HINTS Test, ABCD2 Score, TriAGe+ Score