Ayaktan rehabilitasyon hastalarında hasta odaklı rehabilitasyon ölçeğinin kültürel adaptasyonu, geçerliliği ve güvenilirliği

Abstract

Bu çalışmada, hasta odaklı rehabilitasyon yaklaşımın değerlendirilmesine yönelik, Kanada'da geliştirilen 'Client-Centred Rehabilitation Questionnaire (CCRQ)' ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve ayaktan rehabilitasyon hastalarında geçerlilik ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ölçeğin Türkçe versiyonu CCRQ-Tr olarak adlandırılmıştır. Kültürel uyarlama süreci tamamlandıktan sonra CCRQ-Tr, farklı tanılara sahip 210 ayaktan rehabilitasyon hastasına uygulanmıştır. Toplanan veriler doğrultusunda yapılan açıklayıcı faktör analizinde başlangıçta sekiz faktör elde edilmiş, ancak yapısal sorunlar nedeniyle 7., 14. ve 30. maddeler çıkarılarak analiz tekrarlanmış ve özgün ölçekle uyumlu yedi faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Bu yapı toplam varyansın yaklaşık %60,5'ini açıklamaktadır. Doğrulayıcı faktör analizinde modelin uyum iyiliği değerleri değerlendirildiğinde ?²/df=1,92, RMSEA=0,066, SRMR=0,047, CFI=0,86 ve TLI=0,84 olarak bulunmuş; modelin kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiği belirlenmiştir. Bu bulgular, elde edilen yedi faktörlü yapının özgün ölçeğin yapısal modelini doğruladığını ortaya koymuştur. Ölçeğin genel iç tutarlılığı (Cronbach's ?=0,92) ve test-tekrar test güvenilirliği (Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı [ICC]=0,992) yüksek düzeyde bulunmuştur. İçerik geçerliliği uzman görüşleriyle değerlendirilmiş, madde düzeyinde ortalama uyum indeksi (S-CVI/Ave) 0,977 olarak bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar, CCRQ'nun Türkçeye uyarlanmış hali olan CCRQ-Tr'nin ayaktan rehabilitasyon hastalarında kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu ölçek, hasta deneyimini değerlendirme ve Türkiye'deki ayaktan rehabilitasyon hizmetlerinin kalitesini izleme amacıyla klinik ve araştırma ortamlarında etkili bir şekilde kullanılabilir.

This study aimed to adapt the 'Client-Centred Rehabilitation Questionnaire (CCRQ)', originally developed in Canada to assess client-centred rehabilitation approaches, into Turkish and to examine its validity and reliability among outpatient rehabilitation patients. The Turkish version of the questionnaire was named CCRQ-Tr. The cross-cultural adaptation process was conducted in accordance with international guidelines, including translation, back-translation, and expert panel review. After cultural adaptation, CCRQ-Tr was administered to 210 outpatients with various diagnoses. In the exploratory factor analysis, eight initial factors were identified. However, due to structural inconsistencies, items 7, 14, and 30 were removed, and a revised analysis yielded a seven-factor structure explaining approximately 60.5% of the total variance. Confirmatory factor analysis indicated acceptable model fit with the following indices: ?²/df=1.92, RMSEA=0.066, SRMR=0.047, CFI=0.86, and TLI=0.84. These results supported the structural validity of the revised model. The overall internal consistency of the questionnaire (Cronbach's ? = 0.92) and its test-retest reliability (Intraclass Correlation Coefficient [ICC] = 0.992) were found to be high. Content validity was evaluated through expert ratings, with a scale-level average content validity index (S-CVI/Ave) of 0.977. Overall, the Turkish version of the CCRQ (CCRQ-Tr) is a valid, reliable, and structurally sound instrument for assessing patient-centred rehabilitation experiences in outpatient settings. It can be effectively employed in both clinical practice and research to monitor service quality and patient experience in Turkey.